Yerel Yönetimler ve Yönetim Kalitesinde Derin Açık

19.11.2025 00:00

Enbiya Bakır / 'ZAFER' e Doğru
enbiyabakr @ icloud.com

Türkiye'nin dört bir yanında belediyeler, vatandaşın hayatına en doğrudan dokunan kurumların başında gelir. Sokak lambasından altyapıya, imar kararlarından sosyal belediyeciliğe, kültürel etkinliklerden çevre düzenine kadar her alanda yerel yönetimlerin kalitesi, aslında bir kentin kaderini belirler. Ne var ki son yıllarda giderek belirginleşen bir gerçek var: Yerel yönetimlerde ciddi bir yönetim açığı, hatta giderek derinleşen bir kalite krizi yaşanıyor. Bu kriz yalnızca bir belediyenin değil, sistemin tamamının üstüne çöken bir ağırlık haline geldi.

Kâğıt üzerinde her belediyenin bir stratejik planı, bir vizyon belgesi, bir bütçesi, bir denetim mekanizması var. Fakat pratikte çoğunda bu belgeler ya raf süsü olarak kalıyor ya da günü kurtarma zorunluluğunun bir parçasına dönüşüyor. Yönetim kalitesindeki açık da tam burada ortaya çıkıyor: Plan yoksa kaynak israfı, liyakat yoksa kurumsal çürümüşlük, denetim yoksa yolsuzluk ve keyfilik kaçınılmaz hale geliyor. Yerel yönetimlerde yaşanan sorunların çoğu, aslında bu üç temel başlığın doğrudan sonucudur.

Bugün birçok belediyede makam araçlarının nerede ve nasıl kullanıldığı tartışma konusu. Personelin işe alım süreçleri torpilden arındırılamıyor, belediye şirketleri kontrolsüz bir güç alanına dönüşüyor, ihalelerin şeffaflığı ise toplumda ciddi bir güven kaybına neden oluyor. Belediye başkanlarının ve yöneticilerin sorumluluk bilinci ve kamu ahlakı konusundaki tutumları, yerel yönetim kalitesini belirleyen en kritik unsur haline geliyor. Kamu kaynaklarının kişisel konfora dönüşmesi ya da belediyenin bir siyasi grubun çiftliği gibi yönetilmesi artık vatandaş nezdinde sıradan kabul edilen bir sorun olmaya başladı. İşte yönetim kalitesindeki en tehlikeli açık da tam budur: Sıradanlaşan yozlaşma.

Bu derin açık yalnızca mali disiplinle, teknik denetimlerle ya da hukuki süreçlerle kapanmaz. Çünkü sorun zihniyettedir. Belediyeyi yönetmek, bir bütçeyi harcamaktan ibaret değildir; güven tesis etmek, adaleti sağlamak, kamuya ait olanı korumak, toplumun her kesimini temsil etmek ve herkese eşit mesafede durmayı gerektirir. Yönetim kalitesini belirleyen şey; yöneticilerin makamı güç ve imtiyaz alanı değil, millet adına bir emanet olarak görüp görmemesidir. Bir yöneticinin kalitesi, attığı imzanın vicdani ağırlığını hissedip hissetmediğinde saklıdır.

Yerel yönetimler aynı zamanda toplumun aynasıdır. Bir ilçede çarpık kentleşme varsa bu yalnızca imarın değil, zihniyetin çarpıklığıdır. Bir belediye binasında disiplinsizlik hâkimse bu yalnızca idari zaaf değildir, yönetim iradesinin zayıflığıdır. Bir belediyede yolsuzluk varsa bu sadece hukuki değil, ahlaki bir çöküştür. Halk, belediyeyi kapısından içeri giren herkesin eşit muamele gördüğü bir adalet kapısı olarak görmek ister. Bugün yaşanan açık, işte o adalet duygusunun zedelenmesidir.

Türkiye'nin yerel yönetim sorunları çözümsüz değildir; fakat çözüm cesaret ister. Cesaret, yanlışla mücadele etmeyi, liyakatı öne çıkarmayı, şeffaflığı bir tercih değil zorunluluk haline getirmeyi gerektirir. Çözüm, yönetim kalitesini kişilere bağlı olmaktan çıkarıp kurumsallaşmaya dayandırmaktır. Açık, şeffaf, hesap verebilir, denetlenebilir ve vatandaşın katılımına açık bir yönetim modeli, bu ülkenin her belediyesinde uygulanabilir. Yeter ki siyasi kaygılar, kişisel hesaplar ve dar grup çıkarları bir kenara bırakılabilsin.

Bugün Türkiye'de birçok belediye, halka hizmet etmek yerine iç kavgalarla, rant hesaplarıyla, yanlış kadrolaşmalarla, disiplinsiz yönetimlerle uğraşıyor. Oysa bu ülkenin insanı daha iyisini hak ediyor. Yönetim kalitesi arttıkça yaşam kalitesi artar; yönetim zaafları büyüdükçe milletin yükü ağırlaşır. Bu nedenle yerel yönetimlerdeki derin açığı kapatmanın yolu, güveni yeniden tesis etmekten, adaleti yeniden ayağa kaldırmaktan ve belediyeciliğin özüne dönmekten geçiyor. Çünkü bir şehir ancak adaletle, liyakatle ve sağlam bir yönetim vizyonuyla nefes alır. Aksi halde yapılan her yatırım, harcanan her para, düzenlenen her proje, temeli çürük bir binanın duvarını boyamaktan öteye gidemez.