SOKAKTAKİ CANLAR

15.01.2026 00:00

Neşe BAKIŞ / Kadrajımdaki Hayat
nesebakis @ hotmail.com

Kanuni Sultan Süleyman, saray bahçesinde dolaşırken meyve ağaçlarını sarmış karıncaları görür. Ağaçlara zarar verdiklerini fark edince onları yok ettirmek ister; fakat tereddüt eder. Çünkü karşısında küçücük de olsa bir can vardır. Bunun üzerine dönemin Şeyhülislamı Ebussuud Efendi'ye bir beyitle danışır:
Meyve ağaçlarını sarınca karınca,
Günah var mı karıncayı kırınca?
Ebussuud Efendi'nin cevabı, insanlığa bırakılmış bir vicdan mirasıdır:
Yarın Hakk'ın divanına varınca,
Süleyman'dan hakkını alır karınca.
Bu iki beyit, insanın yeryüzündeki konumunu ve sorumluluğunu özetler aslında. Güç; merhameti, adaleti ve sorumluluğu zorunlu kılar.
İnsanoğlu tarih boyunca ihtiyaçları doğrultusunda bazı hayvanlarla birlikte yaşamayı öğrenmiştir. Köpekler koruyucu, kediler zararlı avcısı olmuş; zamanla bu hayvanlar hayatımızın ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Ancak şehirleşme ve betonlaşma ile birlikte bu ortaklığın bedelini ne yazık ki yine onlar ödemektedir.
Yok edilen yaşam alanları ve insan eliyle bozulan doğal denge, sokak hayvanlarını açlığa, susuzluğa ve çaresizliğe mahkûm etmektedir. Bir kap suya, bir avuç mamaya muhtaç bırakılan canların inleyişine kayıtsız kalmak; yalnızca hayvana değil, insanlığa da sırt çevirmektir. Hayvana merhamet göstermeyen bir vicdanın, insana merhamette tutarlı kalması zordur.
Eğer karınca, Süleyman'dan hakkını alıyorsa; bugün sokak hayvanlarının da bizlerden alacağı bir hak yok mudur? İnsan dışındaki canlıların bu dünyadaki yerini anlamak için kutsal metinlere bakmak yeterlidir.
Hz. Nuh'un gemisine alınan hayvanlar insanla birlikte kurtuluşa erer. Hz. İbrahim'in ateşine su taşıyan kuş, küçücük bedenine rağmen tarafını belli eder. Ebabil kuşları, Ebrehe ordusuna karşı ilahi adaletin aracı olur. Kâbe'ye yürümeyi reddeden filler kutsala saygı gösterir. Ashab-ı Kehf'in köpeği Kıtmir sadakatiyle anılır.
Rivayetlerde, Hz. Muhammed'in (sav) kedisi Müezza uyurken cübbesinin kolunu kesip onu uyandırmadığı anlatılır. Bu, bir hayvana gösterilen merhametin aslında Yaradan'a gösterilen hürmet olduğunun en sade ifadesidir. Osmanlı'da kurulan kedi vakıfları da bu anlayışın bireysel değil, kurumsal bir merhamete dönüştüğünün açık kanıtıdır.
Kur'an-ı Kerim'de En'âm Suresi'nin 38. ayetinde şöyle buyrulur: "Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki sizin gibi birer ümmet olmasınlar." Bu ayet, hayvanların Allah katında yok sayılmadığını; onların da bir düzeni, bir kıymeti ve hakları olduğunu açıkça bildirir.
Bazen yalnızca kapağından ya da isminden etkilenerek aldığımız kitaplar olur. Suyu Yıkayan Bilge, benim için böyle bir kitaptır. Kitabın bir bölümünde, iki topluluk arasında yıllardır süren bir kan davasının yeniden alevlenmesi anlatılır.
Taraflardan biri düşmanının hayvanlarına zulmeder; kimisinin derisi yüzülür, kimisi öldürülür. Diğer taraf ise onların ağaçlarına, ormanlarına zarar verir. Her soruna aklı ve duasıyla çözüm bulan roman kahramanı Bilgeler Çırağı Azimo'dan yardım isterler.
Azimo bilir ki hayvanların ve bitkilerin haklarını arayacak dilleri yoktur. Bu yüzden onların adına Yüce Allah devreye girecektir. Yine de insanları kırmaz; mücadele eder, dua eder. Barış sağlanır, büyük bir toy hazırlığına başlanır; fakat gecenin bir yarısı büyük bir felaket yaşanır. Ve bu zulmün ağır bir karşılığı olur.
Ve gerçekten de sesi olmayanın ahı ağır olur. Yazar, kitabında hayvana ve doğaya verilen yüce değeri nasıl da güzel anlatmıştır.
Tüm bu anlatılanlar bize şunu söyler: Merhamet yalnızca bir duygu değil, bir sorumluluktur. Bu sorumluluk bireyler kadar kurumları da kapsar. Bu nedenle, geç de olsa ilçemize kazandırılan Sokak Hayvanlarını Koruma ve Rehabilitasyon Merkezi, önemli bir ihtiyacı karşılaması bakımından kıymetlidir.
Belediyenin sorumluluk alanında yer alan bu hizmetin hayata geçirilmiş olması, ilçemiz adına sevindirici ve umut verici bir gelişmedir. Bu sürecin tamamlanmasında emeği geçen herkese katkılarından dolayı teşekkür etmek gerekir. Ancak sahada gözlemlenen bazı hususların da dile getirilmesi, bu hizmetin amacına tam anlamıyla ulaşabilmesi açısından önemlidir.
Özellikle TOKİ konutları çevresinde zaman zaman toplu hâlde dolaşan köpek gruplarıyla karşılaşılmaktadır. Bu durum, hem vatandaşlarımızda tedirginlik oluşturmakta hem de aç ve sahipsiz hayvanların varlığı nedeniyle üzücü bir tablo ortaya koymaktadır.
Hayvanların toplu hâlde bulunması, farklı il ya da ilçelerden getirilerek bölgeye bırakılmış olabilecekleri yönünde bir izlenim de oluşturmaktadır. Ayrıca tasmalı olup terk edildiği anlaşılan hayvanların barınağa kabul edilmemesi meselesi, dikkatle ele alınması gereken bir diğer önemli konudur.
Daha önce sahipli olduğu hâlde terk edilen bu canların korunması ve rehabilitasyon sürecine dâhil edilmesi, hem hayvan refahı hem de toplumsal huzur açısından büyük önem taşımaktadır. Bu konunun yeniden değerlendirilmesi, vicdani olduğu kadar insani bir gerekliliktir.
Çocuklarımıza merhameti ve yardımseverliği öğretmenin en etkili yolu, bunu hayvanlar üzerinden göstermektir. Sorumluluğun ve vebalin yalnızca konuşmakla bitmediğini; eyleme geçmenin şart olduğunu öğretmeliyiz. Çünkü eyleme dökülmeyen her söz eksiktir, bazen de samimiyetsizdir.
Bir kap su… Bir kap mama… Bir karton kutu… Belki bizim için küçük, ama bir can için hayattır.
Unutmayalım: Bugün görmezden geldiğimiz her sessiz çığlık, yarın vicdanımıza sorulacak bir soruya dönüşebilir. Ve o gün, karıncanın hakkını alan adalet; kedinin, köpeğin ve dilsiz tüm canların da hakkını bizden alır.