Üçüncü Göz Gazetesi: ESKİ VE YENİ TÜRKİYE DE EĞİTİM ANLAYIŞI

Yılmaz AYDEYER / MİHRALI BEY
aydeyeryilmaz @ gmail.com

Bizim zamanımızda eğitim, genel bilginin öğretilmesi üzerine kuruluydu. Lise bitene kadar fizik, kimya, biyoloji, matematik, mantık ve felsefe… Hepsi bir bütünün parçalarıydı. Zor muydu? Evet. Yorucu muydu? Kesinlikle. Ama zihni terbiye ederdi. İnsana dünyayı kavrama cesareti verirdi.
‎Üniversiteye geldiğimizde ise iş ciddileşirdi. Seçtiğimiz alanda derinleşir, uzmanlaşır, adeta mesleğin içine doğardık. Diploma bir kâğıt değil, bir emeğin nişanıydı.
‎Şimdi tablo değişti.
‎Lise eğitimi çocukları zorlamıyor. Zihni genişletmiyor, daraltıyor. Parçalı bilgiler, ezbere dayalı sınav teknikleri, test çözerken düşünmeyi unutan bir nesil… "Bütünü kavrama" yeteneği sistematik olarak törpüleniyor. Oysa bilim, parçaların toplamı değil; ilişkilerin anlaşılmasıdır.
‎Üniversite mi? Orada da manzara iç açıcı değil. İçi boşaltılmış müfredatlar, düşen akademik standartlar, ölçme-değerlendirme ciddiyetinin kaybı… Mühendislik fakültesinden mezun olup temel fizik prensibini açıklayamayan,hatta eline tornavida almadan gençler yetiştiriyoruz. Ortada mühendis yok; diplomalı ara eleman var. Usta başının teorik versiyonu.
‎İyi mühendisler hâlâ çıkıyor mu? Çıkıyor. Ama sistem sayesinde değil, sisteme rağmen. İdealist birkaç genç, kendi imkânıyla, kendi merakıyla, kendi emeğiyle bir yerlere geliyor. Ve o gençlerin büyük kısmı bavulunu toplayıp gidiyor. Çünkü liyakat ile emeğin karşılık bulduğu yer başka coğrafyalar.
‎Bugün üniversite mezunlarının önemli bir kısmı "bütünü kavrama" konusunda zayıf. Analitik düşünme, disiplinler arası bağlantı kurma, sorgulama… Bunlar lüks hâline geldi. Hatta yapay zekâya doğru soru sormayı bile beceremeyen bir diplomalı kitle oluştu. Teknolojiyi tüketen ama anlayamayan bir kuşak.
‎Bu tabloyu düzeltmek mümkün mü?
‎Mümkün. Ama kısa vadede değil. Önce öğretmeni eğitmek gerekir. Akademisyenin niteliğini yükseltmek gerekir. Ölçme sistemini ciddiye almak gerekir. En önemlisi de eğitimde çıtayı tekrar yükseltmek gerekir. "Herkes mezun olsun" anlayışıyla değil, "hak eden mezun olsun" ilkesiyle.
‎Bunun için politik irade şart. Eğitimi popülist söylemlerden, günübirlik reformlardan, ideolojik mühendislikten kurtarmak şart. Eğitim uzun soluklu bir iştir. Seçim takvimiyle değil, nesil takvimiyle planlanır.
‎Bir ülkenin gerçek serveti, doğal kaynakları değil; zihinsel kapasitesidir. O kapasiteyi zayıflattığınızda sadece bugünü değil, geleceği de ipotek altına alırsınız.
‎Ülke için üzülmek yetmez. Standart talep etmek gerekir. Zor eğitim istemek gerekir. Çünkü zorlanmayan zihin gelişmez.
‎Ve unutmayalım;
‎Diplomanın çoğaldığı yerde bilgi artmıyorsa, orada sorun sistemdedir.

EĞİTİMDE HERKEZ HERŞEY OLAMAZ.
‎Türkiye'de en büyük yalan "herkes her şeyi olabilir" yalanıdır.
‎Hayır.
‎Herkes her şeyi olamaz.
‎Doğada eşitlik yoktur. Denklik vardır. Adalet vardır.
‎Bir çam ağacından zeytin, bir zeytin ağacından çam beklemezsiniz.
‎Ama biz eğitim sisteminde herkesi aynı kalıba sokup sonra neden kırıldıklarına şaşırıyoruz.
‎Bugün 12 yıllık zorunlu eğitim adı altında yaptığımız şey yeteneği sanata olanı matematikte süründürmek,
‎eli yatkın olanı tornadan uzak tutup test kitaplarına mahkûm etmek,
‎akademik kapasitesi sınırlı olanı üniversite hayaliyle oyalamak.
‎Sonuç?
‎Diplomalı işsizler ordusu.
‎Mesleksiz gençlik.
‎Kimliksiz üniversiteler.
‎Üniversiteler meslek edindirme kursu değildir.
‎Bilim üretme yeridir.
‎Ama biz üniversiteyi "iş bulma garantisi" diye pazarladık.
‎Oysa gerçek herkesin okur yazar olmasıdır.
‎Ama herkes üniversite okumak zorunda değildir.
‎Zorunlu eğitim 9 yıl olmalı.
‎1 yıl anaokulu + 5 yıl ilkokul + 3 yıl ortaokul.
‎8. sınıftan sonra öğrenciler zekâsına, yeteneğine ve akademik başarısına göre yönlendirilmelidir:
‎Çıraklık
‎Meslek lisesi
‎Anadolu lisesi
‎Bu bir dışlama değildir.
‎Bu, israfı önlemektir.
‎Her çocuğa öğretmenlik hayali satıp sonunda kasiyerlik yaptırmak hayal kırıklığı üretmektir.
‎Oysa iyi yetişmiş bir usta, ortalama bir üniversite mezunundan daha değerli olabilir.
‎Bugün sanayici ara eleman bulamıyor.
‎Ama işletme mezunu bulmak için kapıyı açmanız yetiyor.
‎Sorun sistemin merdiven gibi tasarlanmamış olmasıdır.
‎Biz eğitim sistemini tek şeritli otoyola çevirdik.
‎Üniversiteye giden yol.
‎Oysa hayat çok şeritlidir.
‎İnsanlar artık hayat beklentine göre meslek planlamasına göre Eğitim yapmalıdır.
‎Herkesi aynı yere sürükleyerek adalet sağlanmaz.
‎Adalet, herkesi kapasitesine göre konumlandırmaktır.
‎Asıl ihaneti biz yaptık:
‎Yeteneği olanı körelttik,
‎yeteneği olmayanı kandırdık,
‎üniversiteleri doldurduk,
‎meslekleri boşalttık.
‎Bir ülke zekâyı ve yeteneği merkeze almadıkça kalkınamaz.
‎Duygusal eşitlik söylemleriyle değil, rasyonel insan kaynağı planlamasıyla ayağa kalkar.
‎Eğitim romantizm kaldırmaz.
‎Eğitim strateji ister.
‎Ve strateji Herkesin aynı olmaması üzerine olmalıdır.
‎Ama herkes doğru yerde değerli olabilir.

Yılmaz AYDEYER / MİHRALI BEY / diğer yazıları